The Limits of Heritage. 2nd Heritage Forum of Central Europe

By  | 20/06/2013 | Filed under: relacja, wszystkie

Heritage Forum of Central Europe

W dniach 11-14 czerwca w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie odbyła się druga edycja „Heritage Forum of Central Europe”, w którym miałyśmy przyjemność uczestniczyć. Tegoroczna konferencja została zatytułowana „The Limits of Heritage”, kierując uwagę uczestników na „niedefiniowalną i złożoną relację między przeszłością i przyszłością”. Jak stwierdza prof. Jacek Purchla w słowie wstępnym do programu konferencji: „co możemy rozumieć przez dziedzictwo kulturowe jeśli nie używanie śladów do osiągnięcia obecnych celów?”[1] Z kolei geograficzne zawężenie tematu wiąże się z tym, że – jego zdaniem – „doświadczenia oraz dylematy Europy Środkowej są zarazem wyjątkowe i uniwersalne, dlatego idealnie ilustrują trwającą współcześnie debatę prowadzoną nie tylko w Europie, ale na całym świecie”.

Członkowie V4 Cultural Heritage Experts’ Working Group tak wyjaśniają temat konferencji: „Druga dekada XXI wieku sprzyja rozmyślaniu nie tylko o samym systemie ochrony dziedzictwa, ale także o jego znaczeniu i filozofii: Co powinno podlegać ochronie? W jaki sposób powinny być budowane relacje między przeszłością a przyszłością? W kontekście międzynarodowych i lokalnych list obiektów, miejsc i form dziedzictwa kulturowego – gdzie kończy się dziedzictwo i kiedy teraźniejszość się nim staje?”[2] I my podzielamy przekonanie, że są to ważne i aktualne pytania, które domagają się odpowiedzi i namysłu.

Konferencja podzielona była na sześć paneli tematycznych: The limits of heritage, Heritage and politics, How to sell heritage?, Attractive cities – the role of heritage, Management of larg-scale cultural heritage properties, Intangible Cultural Heritage. Inauguracyjny panel „The limits of reconstruction?” poświęcony był kwestii szczególnie mocno obecnej w środkowoeuropejskich miastach, dotkniętych ogromnymi zniszczeniami podczas II wojny światowej, często odbudowywanych w sposób zgodny z duchem ówczesnego czasu i systemu politycznego, a po 1989 roku nierzadko rozbudowywanych w sposób dość chaotyczny.

Dla nas szczególnie interesujący był panel dotyczący dziedzictwa niematerialnego, zwłaszcza prezentacje dotyczące wdrażania Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego (ang. Convention for the Safeguarding of the Intangible Cultural Heritage) w różnych krajach regionu (Słowacja, Węgry, Polska). W każdym z tych państw przyjęto nieco inne podejście i stworzono odmienne procedury. Ponieważ konsultacje i tworzenie założeń krajowej listy niematerialnego dziedzictwa kulturowego (ang. national inventory of ICH) powinno mieć charakter demokratyczny, zadaniem każdej agendy odpowiedzialnej za wdrażanie konwencji jest stworzenie takiego systemu, który pozwoli na udział zróżnicowanej grupy ekspertów, a także interesariuszy i praktyków. Prof. Juraj Hamar (Slovak State Traditional Dansce Company) zwrócił uwagę na trudności w dotarciu do twórców ludowych z ankietą i często napotykany brak zainteresowania konwencją. Z kolei Veronika Filków (Department of Intangible Cultural Heritage, Hungarian Open Air Museum) przedstawiła system funkcjonowania sieci eksperckich: 1) regionalnych (district Rapporteurs) i 2) woluntarystycznych na poziomie lokalnym. Podczas gdy specjaliści regionalni spotykają się regularnie i koordynują działania na rzecz ochrony dziedzictwa niematerialnego, wolontariusze przyłączają się do poszczególnych projektów, w zależności od wykształcenia czy zakresu specjalizacji. Oprócz tego istnieje Circle of Communities Consciously Safeguarding Heritage (TOKK), do którego należą społeczności, których dziedzictwo zostało już wpisane na listę, i które służyć ma stymulowaniu wymiany pomysłów i doświadczeń. Niestety, przysłuchując się prezentacji Julii Włodarczyk, przedstawicielki Narodowego Instytutu Dziedzictwa, można było odnieść wrażenie, że  rzemieślników i twórców ludowych traktuje się  jak puste naczynia, które należy napełnić wiedzą na temat ochrony dziedzictwa, a nie włączyć w proces wspólnej pracy nad poszukiwaniem właściwych rozwiązań i procedur.

Najciekawszy komentarz w tym bloku tematycznym pochodził jednak nie od osoby bezpośrednio zajmującej się wdrażaniem konwencji czy naukowca, będącego ekspertem w tym procesie[3], ale od dyrektora walijskiego St Fagans: National History Museum. „Tyranią materialnego” nazwał powszechne na zachodzie podejście do ICH, co szczególnie negatywnie odbija się na rzemiośle i rękodziele, ponieważ dąży się do ochrony produktu, a nie jego twórcy. Dixey zauważył, że podtrzymanie tradycyjnego rzemiosła powinno opierać się nie na stypendiach czy dotacjach, lecz na wygenerowaniu popytu na te produkty. Powoływał się przy tym na przeprowadzone przez siebie wywiady z rzemieślnikami ze Słowacji i Walii, którzy zwracali uwagę na system wymiany dóbr jako podstawowy dla swojego funkcjonowania. Jeśli zabraknie osób chętnych, by kupić dany produkt, rzemieślnik nie ma powodu, aby go tworzyć, czy przekazywać tę umiejętność swoim następcom.

Interdyscyplinarność oraz zgromadzenie specjalistów z różnych stron świata (goście z krajów Grupy Wyszechradzkiej oraz 15 innych państw) to niewątpliwe zalety Forum. Spotkanie w takim gronie umożliwiło wymianę praktyk i doświadczeń zarówno pomiędzy przedstawicielami różnych dziedzin nauki (archeologia, historia sztuki, urbanistyka itd.), jak i różnych krajów, dzięki czemu możliwe było zarówno zaakcentowanie specyfiki poszczególnych zagadnień, jak i próba poszukiwania rozwiązań uniwersalnych. Także sama formuła Forum – panele oraz sesje referatowe – sprzyjała dyskusji i gwarantowała dobrą proporcję pomiędzy prezentacjami konkretnych przykładów, praktyk, problemów, a rozmową i wymianą myśli. Dzięki temu, wybrzmiały w Krakowie tematy żywo dyskutowane na arenie międzynarodowej, co wydaje się szczególnie ważne także dlatego, że wśród uczestników Forum znalazła się spora reprezentacja polskiej kadry akademickiej. Czy tego rodzaju spotkania znajdą przełożenie na praktykę polskich instytucji dziedzictwa, przede wszystkim zaś na kształkowanie polityki dotyczącej ochrony i udostępniania dziedzictwa w Polsce?

[1] J. Purchla, Introduction, The Limits of Heritage. The 2nd Heritage Forum of Central Europe, 11-14 June 2013 Krakow (Poland) International Culturat Centre s. 7
[because what cultural heritage in fact means is using the past in order to reach some current purposes]
[2] Ibidem, s. 9.
[3] Wielka Brytania nie ratyfikowała konwencji ICH.

Tags:

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *